HABER ERDAL ORHAN
Bursa’nın tarihi Arap Şükrü Sokağı’nda yıllardır anlatılan “Müslüman’a Haram Çeşme” rivayeti, çeşmenin gerçek yeriyle ilgili yeni bir tartışmayı gündeme getirdi. Kuruçeşme Mahallesi Muhtarı Ali Polat, bugün bilinen çeşmenin rivayette anlatılan çeşme olmadığını, asıl çeşmenin sokak girişinden yaklaşık 80 metre içeride bulunduğunu belirterek konuyu ilgili makamlara dilekçeyle taşıdığını söyledi.
Bursa’nın Osmangazi ilçesindeki Kuruçeşme Mahallesi’nde bulunan Arap Şükrü Sokağı, yalnızca eğlence hayatıyla değil, geçmişten günümüze ulaşan tarihi yapıları ve farklı toplulukların yaşam izleriyle de dikkat çekiyor.
Sokakla ilgili en çok bilinen anlatılardan biri ise “Müslüman’a Haram Çeşme” olarak bilinen tarihi rivayet.
Kuruçeşme Mahallesi Muhtarı Ali Polat, çeşmenin bugün bölgede bu hikâyeyle ilişkilendirilen noktada bulunmadığını savunarak, rivayette söz edilen çeşmenin sokak girişinden yaklaşık 80 metre daha içeride olduğunu belirtti.
Polat, çeşmenin yeri ve üzerindeki yazıyla ilgili tespitlerini gerekli kamu kurumlarına dilekçeyle bildirdiğini söyledi.
“Asıl çeşme 80 metre içeride”
Muhtar Ali Polat’ın aktardığına göre, Arap Şükrü Sokağı’nın girişinde bugün çeşmeyle ilişkilendirilen nokta, tarihi rivayette anlatılan çeşmenin gerçek yeri olmayabilir.
Polat, yaptığı incelemelerde asıl çeşmenin sokak girişinden yaklaşık 80 metre içeride bulunduğunu belirterek konuyla ilgili resmi makamlara başvurduğunu ifade etti.
Çeşmenin mevcut durumu ve üzerindeki yazılarla ilgili fotoğrafların da kayıt altına alındığı belirtildi.
Polat ayrıca çeşme üzerinde Yahudi cemaatinden bir kişiye ait olduğu belirtilen bir ismin yer aldığını ve bu durumun fotoğraflarla belgelendiğini söyledi.
Rivayete göre çeşmede “Her kula helal, Müslüman’a haram” yazıyordu
Arap Şükrü Sokağı’nın eski adının “Yahudilik Yol Ağzı” olduğu yönündeki anlatı, çeşme hikâyesinin de temelini oluşturuyor.
Halk arasında aktarılan rivayete göre Osmanlı döneminde Bursa’da yaşayan bir kişi, Yahudi Mahallesi’nin girişine bir çeşme yaptırdı. Çeşmenin üzerine ise:
“Her kula helal, Müslüman’a haram”
ifadesini yazdırdı.
Rivayetin farklı versiyonlarında, çeşmeyi yaptıran kişinin bu yazı nedeniyle dönemin padişahı veya kadısı tarafından sorgulandığı anlatılıyor.
Kendisine neden böyle bir yazı yazdırdığı sorulduğunda ise kişinin, Müslümanların sayıca çok olmalarına rağmen birbirlerine yeterince sahip çıkmadığını, buna karşılık Yahudi cemaatinin kendi üyeleri arasında güçlü bir dayanışma bulunduğunu söylediği aktarılıyor.
Rivayete göre çeşmeyi yaptıran kişi, bu nedenle kendi cemaatine sahip çıkmayan Müslümanlara suyu “haram”, birbirlerine sahip çıkan gayrimüslimlere ise “helal” kıldığını savunuyor.
Bu anlatının tarihsel bir belgeye dayanan kesin bir olaydan ziyade, Bursa’da kuşaktan kuşağa aktarılan bir tarihi rivayet olduğu belirtiliyor.
Çeşmenin üzerindeki isim tartışmayı yeniden gündeme getirdi
Çeşmenin bugün bulunduğu öne sürülen yerle ilgili tartışmanın bir diğer boyutunu ise üzerindeki yazı oluşturuyor.
Muhtar Ali Polat, çeşmenin üzerinde Yahudi cemaatinden bir kişiye ait olduğu belirtilen ismin bulunduğunu ve çeşmenin mevcut durumunun fotoğraflarla kayıt altına alındığını ifade etti.
Polat’ın başvurularında çeşmenin tarihi niteliğinin, gerçek konumunun ve üzerindeki yazıların incelenmesini talep ettiği öğrenildi.
Çeşmenin hangi dönemde, kim tarafından ve hangi amaçla yaptırıldığına ilişkin kesin bir tarihsel tespitin ise resmi kayıtlar ve uzman incelemeleriyle ortaya konulması gerekiyor.
Arap Şükrü Sokağı’nın değişen kimliği
Tarihi kaynaklar ve yerel anlatılar, bugün restoran ve eğlence mekânlarıyla tanınan Arap Şükrü Sokağı’nın geçmişte Yahudi nüfusunun yoğun olarak yaşadığı bölgelerden biri olduğunu ortaya koyuyor.
Kuruçeşme Mahallesi, Osmanlı döneminde Bursa’daki Yahudi yerleşiminin önemli merkezlerinden biri olarak anılıyor. Zaman içerisinde bölgedeki Yahudi nüfusunun azalmasıyla mahalledeki sosyal yapı da değişti.
Bugün sokakta meyhaneler ve restoranlar ağırlıkta olsa da bölgedeki çeşmeler, dini yapılar, eski taşınmazlar ve sokak dokusu Bursa’nın çok katmanlı geçmişine ilişkin izler taşıyor.
“Müslüman’a Haram Çeşme” olarak bilinen rivayet de bu geçmişin en dikkat çekici anlatılarından biri olarak varlığını sürdürüyor.
Ancak çeşmenin gerçek konumu, üzerindeki ismin kimliği ve yapının tarihçesi konusunda Muhtar Ali Polat’ın gündeme getirdiği yeni iddiaların resmi kurumların incelemeleriyle netlik kazanması bekleniyor.
